TOUR & TAXIS BRUSSEL - voormalige spoorwegsite

Het Tour & Taxis-terrein (tussen het Brusselse Noordstation en de huidige NMBS-halte Brussel Thurn en Taxis op lijn 28) is een unieke locatie met een rijke geschiedenis. Het ontstond uit een grootschalig stedelijk project dat Brussel aan het einde van de 19e eeuw grondig zou transformeren. Door de explosieve groei van industrie en handel werd de nood hoog om het overbelaste spoorwegnet en de verouderde binnenhaven te vervangen. De oplossing: een nieuwe zeehaven en goederenknooppunt buiten de stadsmuren, op moerassige gronden in Laken die ooit toebehoorden aan de familie Tour & Taxis en die gebruikt werden als weide voor de paarden van de keizerlijke post.

Rond 1900 begonnen de werken aan een ambitieus project, onder impuls van koning Leopold II en de Belgische Staatsspoorwegen. In juni 1907 werd het officieel in gebruik genomen. Het complex diende als een knooppunt voor goederenvervoer en was van groot belang voor de economische infrastructuur van Brussel.

Tour & Taxis werd ontworpen als een ultramoderne logistieke hub voor zijn tijd. De locatie werd strategisch gekozen langs de Willebroekse Vaart en verbonden via de 1,4 km lange spoorlijn 28A die aftakte nabij de vroegere halte Pannenhuis (lijn 28).

Het terrein omvatte een los- en laadkade, een bundel met rangeersporen en enkele indrukwekkende (huidige) gebouwen met specifieke functies zoals:

• het douanegebouw: dit is het enige gebouw in België dat speciaal voor deze functie werd gebouwd. De vertegenwoordigers van de maatschappijen en bedrijven die er de uitklaringsformaliteiten voor de goederen die ze in ontvangst hadden genomen, kwamen afhandelen. In het prachtige gerenoveerde gebouw in eclectische stijl bevinden zich vandaag kantoren.
• de hulpmagazijnen (de Sheds): in deze ruimten werden de aan douanerechten onderworpen producten opgeslagen: wijn, tabak, suiker, stoffen en speciale goederen. De kelders werden gebruikt voor het bewaren en bottelen van de alcoholische dranken. Het werd gebouwd in 1905, vandaag doet het dienst als evenementengebouw, en het huisvest ook de École du Cirque de Bruxelles.
• het goederenstation: werd ontworpen door ingenieur Frédéric Bruneel en was met een oppervlakte van 4 hectare het grootste van Europa in zijn tijd. Het functioneerde als een inklarings- en opslagcomplex (met een lengte van 300 m). Hier vond de overscheping plaats van het spoor naar de weg. De glazen daken boven de perrons overkapten maar liefst twee kilometer treinsporen, goed voor dagelijks 1400 wagons. In het westen werd het station afgeboord door de goederenkoer, waarop veertien extra treinsporen uitkwamen. Het geheel werd grotendeels gebouwd tussen 1903 en 1904. Vanaf 2017 werd het gerenoveerd en huisvest nu een foodmarket, restaurant, fitness, supermarkt en winkels. Het is tevens een ideale ruimte voor innovatieve culturele evenementen, film- of fotoshoots, beurzen, productlanceringen of promoties.
• het postgebouw: het diende als administratief centrum van Tour & Taxis voor telefoon- en telegraafdiensten in het begin van de 20e eeuw. In de jaren 1970 werd het gebouw gebruikt als postkantoor en kreeg het de naam ‘Hôtel de la Poste’. In de jaren 1990 huisvestte Hôtel de la Poste zelfs een populaire nachtclub! Sinds de jaren 2000 is het een locatie voor privé- en openbare evenementen in Brussel.
• het Koninklijk Pakhuis: ontworpen door Ernest Van Humbeeck, werd tussen 1904 en 1906 opgetrokken en was hét pronkstuk van het terrein. Het diende voor langdurige opslag en is een indrukwekkend voorbeeld van architecturaal vernuft. Destijds zorgde een zijarm van het kanaal, gecombineerd met spoorlijnen, voor directe toegang tot het gebouw, dat goederen opsloeg en distribueerde voor heel Europa. Het pakhuis met 4 verdiepingen werd in 2000 gerestaureerd en omvat winkels en kantoren.

• de opslagplaats van gevaarlijke goederen: de vaten wijn, balen katoen of machines werden in het goederenstation gelost en tijdelijk opgeslagen in pakhuizen. Brandbare stoffen werden dan weer bewaard in deze aparte loods. Om deze reden waren er weinig ramen in het gebouw, waren de zware houten deuren bedekt met zinken platen en had het een stalen dak. Nu wordt het gebruik voor kleinere events.
• het los- en laadperron voor vis- en olieopslag: zonder muren of scheidingswanden, maar bedekt met een prachtig natuurlijk zinken dak, werd deze oude loskade gebruikt om producten van goederentreinen te lossen. De open constructie heeft de vorm van een banaan en diende als opslagplaats voor vis en olie. De structuur dateert uit het begin van de 20e eeuw. Het dak is volledig gerenoveerd met zink en wordt nu gebruikt voor feesten en recepties.
• de tractorenwerkplaats: deze werkplaats, oorspronkelijk een ruimte voor de reparatie en het onderhoud van landbouw- en industriële tractoren, is zorgvuldig gerestaureerd als onderdeel van de revitalisatie van de locatie. Het gebouw wordt nu gebruikt voor evenementen, kantoren en culturele activiteiten.
• het triagegebouw: het hart van het goederenstation, raakte zwaar beschadigd na een brand in de jaren 90 en is sindsdien dakloos.
• een oud seinhuisje in het park
• het elektrisch onderstation met watertoren: gelegen aan de noordelijke rand van de site, voorzag het onderstation alle installaties van elektriciteit, terwijl de watertoren de stoomlocomotieven van water voorzag.

Tijdens de bloeiperiode in de jaren 1960 werkten meer dan 3000 mensen op het Tour & Taxis-terrein en het was een belangrijk centrum voor opslag en overslag van goederen die via het spoor en waterwegen werden vervoerd. Na verloop van tijd werd het goederenstation te klein om aan de groeiende vraag te voldoen. Voor bepaalde activiteiten werd uitgeweken naar het station Klein-Eiland, maar dit kon het verval niet voorkomen.

In 1994 werd het goederenstation definitief gesloten, en in 2000 werd ook de lijn 28A buiten dienst gesteld, nadat de activiteiten aan de terminal voor gecombineerd vervoer werd stopgezet. Na deze periode bleef het terrein echter niet volledig inactief. Het bood onderdak aan evenementen zoals het festival Couleur Café, wat het industriële karakter van de site combineerde met een nieuwe, culturele invulling.

In december 2001 werd de site overgenomen door de naamloze vennootschap Project T&T, een joint venture (50/50) tussen de vastgoedbeleggingsmaatschappij Leasinvest, nu Extensa, en twee aandeelhouders van de vastgoedontwikkelingsmaatschappij Robelco.

De ganse site werd in 2015 verkocht aan vastgoedontwikkelaar Extensa die een ambitieus herbestemmingsproject uittekende. De historische gebouwen werden gerestaureerd met respect voor hun industriële karakter, terwijl ze werden aangepast aan moderne noden. Op het terrein ten noorden van het goederenstation kwam een multifunctionele stadswijk. Ook werd er op het terrein een park van 10 ha en 3500 m² vijvers aangelegd, het Tour en Taxispark, dat zich uitstrekt van het kanaal tot de metrostations Belgica en Pannenhuis. Het is een multifunctionele site en een dynamisch stadsgebied, waar het verleden en het heden in harmonie bestaan met kantoorgebouwen, residenties, winkels, restaurants, sportfaciliteiten en mogelijkheid om openbare evenementen te organiseren. Alle info vind je op de website van Tour & Taxis.